حكيم ميسرى

پيشگفتار 11

دانشنامه در علم پزشكى ( فارسى )

اين قبيل افراد را از كار بد برحذر مىدارد و بر عاملش لعنت و نفرين مىكند « 1 » : كسى كز نامهء من زهر گيرد * كسى را بر دهد تا زو بميرد برو بر لعنت جبّار بادا * و جايش دوزخ پر نار بادا ( 3747 و 3748 ) مذهب و اخلاق حكيم ميسرى مردى است مسلمان و معتقد به مبانى دينى . دانش‌نامه را با ستايش خدا و نعت حضرت رسول اكرم ( ص ) آغاز كرده و اهل بيت را در نهايت خلوص و صميميّت ستوده است : بنام پاك دادار جهانست * كه بخشايا و داناى نهانست

--> ( 1 ) - اين كار حكيم ميسرى بسيار بجا بوده است زيرا صاحب ذخيرهء خوارزمشاهى در كتاب « سموم » چنين گويد : « ببايد دانست كه مقصود از اين كتاب دفع مضرت چيزهاى زيانكار است و ياد كردن پادزهرها و معجون‌ها و داروهاى نافع لكن چون دفع مضرت چيزهاى زيانكار ياد مىبايست كرد چاره نبود از آنكه چيزهاى زيانكار ياد كنند و از ياد كردن آن استشعار آن مىباشد كه مردمان كم‌دانش و ناپاك و زنان و كودكان چيزهاى زيانكار بدانند و از آن ، آفتها تواند بود چنانك بسيار ديده‌اند و شنيده كه دو زن كه در خانهء يك كدخداى بوده‌اند هر دو قصد زيان يكديگر داشته‌اند و چيزها طلب كرده‌اند كه يكديگر را هلاك كنند بدين سبب اگرچه منفعت اين كتاب سخت بزرگست « سبب خلاص آدميان است از زهرها و جانوران و از زهرهايى كه باتفاق خورده‌اند ، يا كسى بدهد ، از اين مضرت خالى نيست كه بعضى چيزهايى است كه هركسى نداند كه در آن مضرتى است و زيان‌كننده است چون در كتابى بخوانند و بر آن واقف شوند بدين سبب بايستى كه اين كتاب جز اندر خزانهء ملوك نبودى و طبيبان ، اين علم ، اندر هر كتابى ياد نكردندى و اين علم را از جملهء علمهاى مستور داشتندى ، چون اسرار علم كيميا و غير آن ، لكن چون متقدمان طبيبان و متأخران نيز اين علم اندر همهء كتابها ياد كرده‌اند ؛ اين كتاب را از اين علم خالى نشايست گذاشت لكن صواب چنان ديده آمد كه آنچه نامهاى زيانكار و خاصيت و فعل آنست بتازى ياد كرده آيد تا بوجهى پوشيده‌تر باشد و آنچه دفع مضرت و علاج آنست بپارسى ياد كرده آيد تا ظاهرتر بود و منفعت آن عام‌تر . ( سيد اسماعيل جرجانى - ذخيره خوارزمشاهى - بكوشش سعيدى سيرجانى ص 627 ) .